After Work

วันที่: 2007-08-06

ท้าสมอง บางคนอาจคิดว่า การเล่มเกมพวกนี้ดูไร้สาระ แต่ในเกมมีบางอย่างที่ท้าทาย ช่วยให้เซลล์สมองได้พัฒนา ข้อสำคัญต้องเป็นเกมที่มีคุณค่า ไม่ก่อให้เกิดการแข่งขันชิงดีชิงเด่น

ในห้วงวันปกติของ ออย - กิตตินาถ เอี่ยมสะอาด พนักงานฝ่ายบัญชีในซูเปอร์สโตร์แห่งหนึ่ง คือการหมุนเวียนเปลี่ยนกะไปทำงานตั้งแต่เช้าจดเย็น หรือในบางกะที่เข้าทำงานตอนบ่ายไปจนดึกดื่น สิ่งหนึ่งที่เธอมักนำติดตัวไปที่ทำงานอยู่เสมอๆ นอกจากเอกสารการงานที่คั่งค้าง ในกระเป๋าถือใบเล็กๆ ของออยมักจะติดหนังสือเกมปริศนาอักษรไขว้ หรือสารพันเกมต่างๆ เอาไว้เล่นในช่วงพัก โดยเหตุผลหลักอยู่ที่ 'ความสนุก' เป็นที่ตั้ง

"เริ่มหาเกมพวกนี้มาเล่นเมื่อประมาณ 6-7 ปีที่แล้ว ตอนเรียนมหาวิทยาลัย พอดีเห็นที่แผงหนังสือตอนนั้นไม่รู้จะอ่านอะไร ก็เลยเอาเกมมาเล่นแก้เบื่อ (ยิ้ม) อือ สนุกดี หลังจากนั้นก็เล่นมาเรื่อยๆ"

อะไร ก็เลยเอาเกมมาเล่นแก้เบื่อ (ยิ้ม) อือ สนุกดี หลังจากนั้นก็เล่นมาเรื่อยๆ" กิจกรรมประจำวันของเธอหลังจากอาหารมื้อเที่ยงหรือมื้อเย็นผ่านพ้นไป คือการหยิบหนังสือเล่มเล็กๆ ขึ้นมาเติมคำปริศนาในช่องว่าง หรือไม่ก็นั่งบิด 'ลูกบิด' ก่อนจะกลับเข้าไปง่วนกับตัวเลขหน้าจอคอมพิวเตอร์ต่อ

"เล่นอะไรเป็นเด็กไปได้ ไม่เห็นได้เรื่องได้ราว" เสียงที่เธอมักจะได้ยินอยู่เสมอเวลากำลังสนุกสนานกับกิจกรรมโปรดจนบางครั้งก็อดตั้งคำถามกับตัวเองไม่ได้ว่า 'เกมเหมาะกับเด็กมากกว่าผู้ใหญ่อย่างนั้นหรือ'

1.

ข้อมูลจากบทความเรื่อง 'การพัฒนาสมอง' ของ ผศ.พรรณทิวา รุจิพร สาขาจิตวิทยาการศึกษา ภาควิชาจิตวิทยาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น บอกไว้ว่า ย้อนไปถึงสมัยก่อนเมื่อ 70-80 ปีที่แล้ว เกมต่างๆ ถูกคิดผลิตขึ้นมาเพื่อเด็กเป็นส่วนใหญ่ แต่เกมต่างๆ อาจมีประโยชน์ สามารถพัฒนาคนเราในด้านต่างๆ ได้มากกว่าที่คิดกัน

"ผู้คิดเกม หรือสร้างเกมคนหนึ่งกล่าวว่า การเล่นเกมต่างๆ นานาชนิด จะเพิ่มประสบการณ์ให้กับบุคคล ทำให้บุคคลมีประสบการณ์ที่หลากหลาย แตกต่างกัน บางเกมพัฒนาการคิดอย่างมีระบบ หรือการคิดที่ละเอียด บางเกมพัฒนาอารมณ์ขัน การมีสุขภาพจิตที่ดี บางเกมทำให้เกิดการคิดแบบต่อรอง ประนีประนอม บางเกมที่เป็นการแข่งขัน ผู้แพ้อาจเรียนรู้วิธีคิด วิธีเล่นของผู้ชนะ ก็จะสามารถพัฒนาตนเองที่จะเล่นเกมให้ดีขึ้นในครั้งต่อๆ มาด้วย"

เนื่องจากเกมชนิดต่างๆ มีประโยชน์ และอาจพัฒนาคนเราในด้านต่างๆ ได้ จึงเป็นที่สนใจของนักสรีรวิทยา ที่ศึกษาระบบต่างๆ ของร่างกาย และนักประสาทวิทยา ที่ศึกษาการทำงานของสมอง เมื่อคนเราเล่นเกม เกิดการเรียนรู้อยู่เสมอ จะมีผลต่อสมองของคนสูงอายุ

"นักประสาทวิทยาคนหนึ่งกล่าวว่า สภาพการณ์หรือสิ่งเร้าที่มีความแปลก ใหม่ ไม่จำเจซ้ำซาก ที่พบได้ในการเล่นเกมต่างๆ มีความสำคัญมาก เมื่อคนเราพบกับสิ่งเร้าหรือสภาพการณ์ที่แปลกใหม่ มักจะทำให้เกิดความสนใจมากกว่า และมีแนวโน้มที่จะทำให้จำได้ดีกว่าสิ่งเร้าหรือสภาพการณ์ธรรมดาๆ เพราะฉะนั้น เกมที่มีคุณลักษณะดังกล่าว คือ มีความหลากหลาย เล่นทีไรก็มีรูปแบบที่ไม่ซ้ำกัน จึงเป็นเกมที่พัฒนาคนเราในด้านต่างๆ ได้"

ในมุมมองจากผู้เชี่ยวชาญด้านอัจฉริยภาพ วนิษา เรซ อธิบายว่า สมองคนเราจะมีอยู่ 2 ส่วนที่น่าสนใจคือ สมองคนเราถ้าจะทำให้มีเส้นใยสมองใหม่ๆ เราต้องทำในสิ่งที่ท้าทายแปลกใหม่ เพื่อจะทำให้สมองสร้างคอนเนคชั่นใหม่ๆ ขึ้นมาได้ แต่การหาสิ่งท้าทายใหม่ๆ มาลองทำจะเป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อนอยู่ เพราะสมองอีกสิ่งหนึ่งที่เขาชอบก็คือ เรื่องความปลอดภัย และอะไรที่ซ้ำแบบเดิม

"โดยตัวเนื้อหาของสมองที่ถูกสร้างมาเพื่อให้ตัวเราอยู่ปลอดภัยเป็นหลัก แต่ในอดีตคนส่วนใหญ่ที่จะต้องตาย นั่นเป็นสิ่งที่คาดเดาไม่ได้ อาทิ โดนเสือกัด ภัยพิบัติธรรมชาติต่างๆ เพราะสมองไม่อาจคาดเดา เขาจะกลัว โดยตัวของเขาเอง มันก็เป็นการตอบโจทย์ที่ว่า ทำไมคนถึงชอบมีชีวิตประจำวันที่คาดเดาได้ ถ้าสังเกตตัวเราเองก็จะพบว่า เรามักจะตื่นเวลาเดิม นอนเวลาเดิม และมีเพื่อนคนเดิมๆ ไปทำงานที่เดิม ไปออกกำลังกายที่เดิม และมีความแปลกใหม่ท้าทายนิดหน่อย ถ้าดูความแปลกใหม่ท้าทายเป็นเปอร์เซ็นต์จะน้อยกว่าสิ่งที่ซ้ำเดิมมาก

เพราะฉะนั้นถึงจะหาความแปลกใหม่ สมองก็ยังชอบในสิ่งซ้ำเดิม ในเกมเหล่านี้จะมีสองสิ่งเป็นองค์ประกอบอยู่ก็คือ หนึ่ง รูปแบบของเกม โครงสร้างของเกมจะซ้ำเดิมทุกครั้ง ถ้าโครงสร้างซ้ำเดิมเราจะสามารถบวกความแปลกใหม่เข้ามาได้ เช่น โซโดกุก็จะมีสไตล์ รูปแบบที่ซ้ำเดิม พอเราฝึกรูปแบบนี้ได้จนชินก็จะเล่นเกมนี้ได้ แต่ที่เปลี่ยนคือรายละเอียดของตัวเลข หรือเกมเศรษฐี หรือเกมไม้ต่างๆ เราก็จะจำได้ว่าโครงสร้างเป็นอย่างนี้ แล้วไปเปลี่ยนในรายละเอียด ตรงนี้ถือเป็นสิ่งจำเป็นมากสำหรับสมอง"

อย่างสมมติคนคนหนึ่งต้องเจอคนแปลกใหม่ทุกวัน ไม่เคยไปในที่ซ้ำเดิมเลย สมองก็จะไม่สามารถทำงานได้เต็มศักยภาพแน่นอน เช่น คนที่ถูกจับเป็นเชลย เด็กกำพร้า เปลี่ยนสภาพแวดล้อมโดยกะทันหัน หรืออาชีพที่ต้องเดินทางตลอด ในกรณีเหล่านี้จะเป็นการเปลี่ยนที่ ไม่ใช่ความท้าทายความแปลกใหม่ แต่เป็นการเปลี่ยนไปในสภาพที่ไม่สามารถคาดเดาได้ และเป็นเรื่องที่น่ากลัว แล้วสมองก็จะไม่สามารถทำงานได้อย่างเต็มศักยภาพ

"สอง ทีนี้ในการที่เราจะเล่นเกมเกมหนึ่ง ถึงแม้จะเป็นเกมเล็กๆ แต่รูปแบบของเกมใกล้เคียงกับการใช้ชีวิตที่มีคุณภาพ และใช้ชีวิตได้เต็มศักยภาพ ก็คือว่า มีสิ่งที่จับต้องได้ คาดเดาได้เป็นรูปแบบที่ซ้ำเดิม ในระหว่างนั้นมีความแปลกใหม่ เพราะฉะนั้นถ้าโยงเรียงกับชีวิต สมมติใช้โมเดลเดียวกัน คือถ้าเรามีชีวิตที่มีคุณภาพ และคาดเดาได้เป็นประจำ แม้ว่าช่วงวันนั้นจะเจอกับอะไรแปลกใหม่ตลอด แต่สมองก็จะสามารถทำงานได้เต็มที่ เพราะถึงแม้ว่าเราจะเจออะไรยุ่งเหยิงแปลกใหม่ ก็ยังมีปัจจัยที่สามารถคาดเดาได้

2.

ผศ.พรรณทิวา เล่าว่า เรื่องนี้มีการศึกษาวิจัยมานานแล้วตั้งแต่ ค.ศ.1960 โดยนักประสาทวิทยา ที่แสดงว่า การเล่นมีผลต่อพัฒนาการทางเชาวน์ปัญญา โดยในตอนแรก ทดลองกับหนูก่อน พบว่า หนูกลุ่มที่ได้เล่นของเล่นชนิดต่างๆ ที่อยู่ในกรง ของเล่นที่ให้หนูเล่น คือ ของเล่นที่มันไปดมๆ ตะเกียกตะกาย ดันไปมาให้กลิ้งไป หรือคลาน ลอดไปมาได้ เป็นต้น หนูกลุ่มที่มีของเล่นหรือเกมแบบนี้ สามารถหาทางออกในการเล่นเกมเขาวงกตได้ดีกว่าหนูกลุ่มที่เลี้ยงในกรงธรรมดา ที่ไม่มีของเล่น หรือเกมการเล่นใดๆ

"หนูกลุ่มที่มีของเล่นและเกมต่างๆ ให้เล่น เมื่อถูกปล่อยลงในเกมเขาวงกต มันจะเล่นได้ดี หรือแก้ปัญหาได้ดี คือ เมื่อมันเดินมาเจอทางตัน มันก็สามารถคิดแก้ปัญหาแบบหนูๆ คือ ถอยออกมา แล้วลองหาทางเดินใหม่ จนเจอทางออก แต่หนูกลุ่มที่ไม่มีของเล่น หรือเกมต่างๆ ในกรงที่มันอยู่ มันก็จะเล่นเกมเขาวงกตได้ไม่ดี หาทางออกไม่ค่อยได้ และเมื่อศึกษาสมองของหนูในกลุ่มที่มีของเล่นหรือเกมต่างๆ ให้มันเล่น พบว่า หนูกลุ่มนี้ มีสมองที่พัฒนาดีในส่วนเปลือกสมองส่วนที่เกี่ยวกับการคิด และสมองมีน้ำหนักมากกว่าหนูกลุ่มที่ถูกเลี้ยงในกรงที่ไม่มีของเล่น หรือเกมใดๆ การศึกษาทดลองกับหนู ในระยะต่อๆ มา ก็พบว่า ของเล่นหรือเกม สามารถเพิ่มความสามารถทางสมองของหนูได้ ในทุกระดับอายุของหนูทดลอง"

นอกจากนี้ยังมีการศึกษาวิจัยในมนุษย์ โดยนักจิตวิทยาที่มลรัฐนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา ผู้วิจัยสุ่มตัวอย่างเลือกเด็กอายุ 8-9 ขวบ สอนการเล่นหมากรุกให้ทุกวัน วันละ 45 นาที เป็นเวลา 1 ปี พบว่า เด็กกลุ่มที่ได้รับการสอนให้เล่นหมากรุกนี้ สามารถทำแบบทดสอบการอ่านได้ดีกว่าเด็กกลุ่มที่ไม่ได้รับการสอนให้เล่นหมากรุก เพราะฉะนั้นจะเห็นได้ว่า การเล่นเกมบางชนิด อาจจะเป็นสิ่งกระตุ้นสมองให้ทำงานหรือมีการพัฒนา ที่ทำให้เกิดการเรียนรู้สิ่งต่างๆ ได้ดี

นักวิจัยก็เชื่อว่า คนที่ใช้สมองอยู่เสมอ มีประสบการณ์กับสิ่งต่างๆ หรือพบกับสถานการณ์ที่ท้าทายให้คิดหรือแก้ปัญหาให้สมองได้ทำงานอยู่เสมอ สมองก็จะมีพลังหรือมีความสามารถสะสมไว้มาก แม้ในวัยชราก็ยังมีความสามารถทางสมองที่ดี การให้สมองได้ทำงานอยู่เสมอ เหมือนการหมั่นฝากเงินไว้ในธนาคารอยู่เป็นประจำ ก็จะมีเงินในธนาคารจำนวนมาก สามารถถอนออกมาใช้ได้บ่อยๆ และยากที่จะหมด ไม่ว่าจะกี่ปีก็ตาม

อาจสรุปในตอนนี้ได้ว่า คนที่อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มีสิ่งเร้าหรือสภาพการณ์ที่แปลกและใหม่อยู่เสมอ ก็ไม่ต่างจากการได้เล่นเกมต่างๆ เพื่อให้สมองได้คิด ได้ใช้ เป็นการสะสมพลัง ความสามารถของสมอง ถ้าสะสมเอาไว้เรื่อยๆ ตลอดเวลาที่ผ่านไปตามอายุที่เพิ่มมากขึ้น ก็จะทำให้การทำงานของสมองมีประสิทธิภาพ

จากการศึกษาวิจัยในระยะต่อมา ก็พบว่า สิ่งเร้าหรือสภาพการณ์ หรือเกมการเล่นที่อาจช่วยพัฒนาสมองได้ คือ เกมพวกปริศนาอักษรไขว้ หมากฮอส สแครบเบิลที่ผลัดการต่ออักษรให้เป็นคำ การเล่นบริดจ์ หรือแม้แต่โป๊กเกอร์ ลักษณะการคิดเวลาเล่นเกมเหล่านี้ จะกระตุ้นเซลล์สมองเป็นจำนวนมากให้ทำงานได้มากกว่าการนั่งดูโทรทัศน์เสียอีก นั่นคือ สิ่งเร้าหรือสภาพการณ์ต่างๆ ที่ได้กล่าวแล้ว เป็นกิจกรรมที่อาจพัฒนา หรือเพิ่มความสามารถทางสมองได้

เกมจึงถือเป็นองค์ประกอบส่วนหนึ่งในการจัดระบบสมองที่มีประสิทธิภาพด้วย

"ขึ้นอยู่กับเกมแต่ละเกมด้วย" วนิษาให้ความเห็น เธอมองว่า เกมที่ดีจะต้องเป็นการแข่งกับตัวเอง เพื่อให้สมองเกิดการใช้งานที่มีประสิทธิภาพมากที่สุด

มีงานวิจัยของนักวิจัยคนหนึ่งชื่อว่า โฟลว์ (Flow) เขาจะพูดถึงภาวะหนึ่ง ซึ่งคนเราจะเข้าไปอยู่ในกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่ง แล้วทำให้เราแทบจะลืมสภาพแวดล้อมภายนอกไปเลย ช่วงเวลานั้นเรียกว่าโฟลว์ สามารถเกิดขึ้นได้กับคนทุกอาชีพ เกิดขึ้นได้กับกิจกรรมหลายกิจกรรมมาก

"อย่างเวลาเราออกกำลังกาย 15 นาทีแรก เราอาจจะยังไม่โฟลว์ จะคิดโน่นคิดนี่ตลอด แต่หลังจาก 15 นาทีผ่านไป เราออกกำลังกายไปอีก 1 ชั่วโมงก็จะไม่รู้สึกแล้ว อาการเหล่านั้นจะเรียกว่าโฟลว์ ในเรื่องของเกมก็เหมือนกัน ถ้าเป็นเกมที่เราแข่งขันกับตัวเอง แล้วเราทำให้ดีที่สุดเท่าที่เราจะทำได้ มันจะเกิดโฟลว์ได้ง่าย ถ้าเราใช้พลังงานตรงนั้นไปแข่งกับคนอื่น เพื่อจะทำให้เราชนะคนอื่น ถึงแม้จะเกิดโฟลว์ได้จริง แต่หนูดีมองว่ามันจะเป็นการไปรดน้ำเมล็ดพันธุ์ที่ไม่น่าจะรด เราอาจไม่มีเมตตากับคนอื่น เพราะการที่เราไปแข่งกับคนอื่น โฟกัสจะอยู่ที่การเอาชนะเท่านั้น ไม่ได้อยู่ที่ผลของเกม ดังนั้นเกมที่ดีน่าจะเป็นเกมที่มีคุณค่า มีเนื้อหาที่ไม่ต้องดูว่าเป็นการแข่งขันมากเกินไป"

"อย่างลูกบิด คนทำงานวิจัยเรื่องโฟลว์ เคยเห็นเด็กเล่นลูกบิด เขาบอกว่าผู้ใหญ่เล่นลูกบิดด้วยวิธีที่ผิด คือเล่นเพื่อจะเล่นให้ชนะ แต่เวลาเด็กเล่นจะคุยกับเพื่อนไป บิดไป ผ่านไปประมาณ 15 นาที เขาก็บิดได้ครบ และเด็กคนนั้นไม่ได้รู้สึกว่าเขาต้องการเอาชนะ หรือถูกบังคับให้เล่น การเล่นแบบนี้มันจะทำให้เราได้ประโยชน์จากเกมมากกว่า ผู้ใหญ่หลายคนมักจะไปยึดติดวิธีการเล่นที่ค่อนข้างขัดแย้งกับการใช้สมองให้เต็มที่ และขัดแย้งกับศาสนาพุทธด้วย บางคนที่เล่นหวังผลเอาชนะ ความสุขหรือความดื่มด่ำกับเกม มันจะไปอยู่ตอนที่ชนะแล้ว แต่ในระหว่างที่เล่นเหมือนกับจะมีความทุกข์ตลอดเวลา แต่ถ้าเราสามารถมีความสุขตลอดเวลาที่เล่น เราจะได้ผลดีจากเกมมากที่สุดมากกว่า"

3.

หลายครั้งที่มีการตั้งคำถามถึงเกมในแง่มุมต่างๆ นอกจากการพัฒนาทักษะของเด็ก แต่สำหรับผู้ใหญ่เราได้อะไรจากเกมนี้บ้าง วนิษา คิดว่า ประเด็นหลักๆ เป็นการคิดนอกกรอบ

"ระหว่างการเล่มเกม อย่างหนึ่งที่สังเกตได้ชัดมากๆ คือ เมื่อร่างกายเราเคลื่อนไหว สมองของเราจะทำงานได้เยอะมาก แค่คนเราอ่านหนังสือแล้วเอานิ้วชี้ตามหนังสือไป ระหว่างนั้นเอานิ้วมืออีกข้างลูบโต๊ะเล่นเฉยๆ ใช้สมองเกือบครบทั้งสมองแล้ว มันเป็นอะไรที่ไม่น่าเชื่อเลยที่ทุกคนจะพูดว่า คนเราใช้สมอง 2-5% มันไม่จริงเลย เพราะแค่ภาวะการเคลื่อนไหวร่างกายง่ายๆ แบบนั้น ยังใช้สมองแทบจะเต็มสมองแล้ว และทุกครั้งที่เราขยับร่างกาย การเชื่อมต่อเส้นใยสมองใหม่ๆ จะมีสูงขึ้น และเป็นไปได้ง่ายขึ้น อันนี้จะมีผลโดยตรงเลยกับกระบวนความคิด และอีกอย่างในการเล่นเกม มันทำให้เราสามารถคิดนอกกรอบเดิมๆ ออกไปได้ ถ้าเราคิดตามสไตล์เดิมๆ มักจะเอาชนะเกมนี้ไม่ได้ เพราะฉะนั้นก็ฝึกให้เราคิดนอกกรอบ ทีนี้ในความที่สมองเราก้อนเล็กนิดเดียวเองน้ำหนักเพียง 2%ของร่างกาย จะมีการใช้พื้นที่ทับซ้อนเยอะมาก เช่น ถ้าเราขับรถแล้วคิดว่ารถติดมากจะย้ายไปใช้เส้นทางไหนดี เราก็จะใช้สมองทับซ้อนกับเวลาที่เราตัดสินใจจะเลือกงานไหนดี หรือจะซื้อรถคันไหนดี ฯลฯ

ทีนี้เวลาที่เราเล่นเกม เราก็จะไปออกกำลังสมองในส่วนที่เป็นกระบวนการคิด ซึ่งเราต้องใช้ในงานเพื่อออกกำลังกายสมองในส่วนที่เราตัดสินใจในเรื่องส่วนตัว ดังนั้นมันช่วยไม่ได้เลยในการที่เราจะเป็นคนที่คิดเก่งขึ้น หรือเป็นคนที่ไวขึ้น เพราะมันใช้สมองส่วนเดียวกัน ใช้กล้ามเนื้อร่างกายส่วนเดียวกัน เพราะฉะนั้นในการเล่นเกมพวกนี้ มันอาจจะดูไร้สาระ แต่จริงๆ แล้วมันเป็นการออกกำลังกายสมองในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจหรือการทำงานโดยตรงเลย"

ในขณะที่ ผศ.พรรณทิวา ยกตัวอย่างว่า มีชาวต่างประเทศคนหนึ่ง เล่าถึงประสบการณ์ของเขาว่า ครั้งหนึ่งเขาป่วย แพทย์บอกเขาว่า เขาเป็นโรคโรคหนึ่ง ซึ่งจะทำให้เขามีชีวิตอยู่ได้อีก 2-3 ปีเท่านั้น (เขามารู้ภายหลังว่า แพทย์วินิจฉัยโรคผิด) ในช่วงเวลาที่เขาคิดว่า เขาคงจะมีชีวิตอยู่ได้อีกไม่นาน เขาคิดว่า ควรจะใช้เวลาที่เหลือของชีวิตนี้ ทำอะไรที่เป็นประโยชน์ต่อวงวิชาการบ้าง จึงมาสนใจเรื่องการเล่นเกมต่างๆ นอกจากเพื่อความสนุกสนานแล้ว ยังมีประโยชน์อื่นๆ อย่างไรอีก และคิดเกมใหม่ๆ ขึ้นมาด้วย ิ

"จากการศึกษาของเขา ทำให้ได้ความรู้ว่า การเล่นเกมมีประโยชน์มากต่อคนทุกวัย รวมทั้งวัยผู้ใหญ่ตอนต้น วัยกลางคน และวัยชรา เพราะในชีวิตของผู้ใหญ่ สิ่งที่มักขาดไป คือการเล่นเกมต่างๆ การเล่นเกมทำให้เกิดความตื่นเต้น ตื่นตัว ไม่ซึมเซา รู้สึกกระตือรือร้น รู้สึกคล้ายกับเป็นเด็กอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งเป็นวัยที่มีความสุขกับการเล่นมาก และเกมบางอย่างสามารถรวมผู้เล่นหลายวัยเข้าด้วยกัน ก็เป็นการเสริมสร้างความสามัคคีได้"

เหมือนกับภาพสะท้อนจาก 'ของเล่น' ใน 'ชีวิตจริง'ของ สำเร็จ ศรีพงศ์กุล ผู้จัดการทั่วไปฝ่ายประชาสัมพันธ์ บริษัท ซี.พี. เซเว่น อีเลฟเว่น จำกัด (มหาชน) ที่ยึด 'โกะ' เป็นเกมอดิเรกมากว่า 3 ปี เขาค้นพบว่า 'เกม' สอนเอาไว้ 4 อย่างคือ ความอ่อนน้อมถ่อมตน การสร้างความเข้มแข็งให้ตัวเอง ปรับวิกฤติให้เป็นโอกาส และการมองภาพรวม ี

'เกม' จึงเป็นอะไรได้มากกว่าที่เราคิด...

เรื่อง : ชัยณรงค์ กิตินารถอินทราณี